9 Madde ile Taliban Yönetiminde Kadın Hakları Bir Yılda Nasıl Geriledi?
Terör örgütü Taliban’ın Kabil’i kuşatarak Afganistan’da yönetimi almasının bugün yıl dönümü. Geçen bir yıl içinde kadınlar haklarını peyderpey kaybetti.
Afganistan’da kadınların kamusal alandan çekilmesi için Taliban yönetimi tarafından hangi adımlar atıldı? BBC Türkçe’nin derlediği bilgilerle detaylara beraber bakalım!
1. Kadın televizyon sunucuları artık yüzlerini örtmek zorunda | 21 Mayıs 2022
![1. Kadın televizyon sunucuları artık yüzlerini örtmek zorunda | 21 Mayıs 2022](https://img-s3.onedio.com/id-62fa1ad9172ac85a7b211c85/rev-0/w-635/f-jpg/s-8576202d2fbe0ae08d00477098c90890c8dd7201.jpg)
Tolo TV sunucusu Yalda Ali, bu duyurudan bir gün sonra sosyal medyada bir video paylaştı, bütün erkek iş arkadaşlarının Taliban’ın bu kararını protesto etmek için yayına maskeyle çıktıklarını söyledi.
İsminin gizli kalmasını isteyen ve Kabil’de çalışan bir gazeteci, “Televizyonda haber sunmamızı engellemek için üzerimizde dolaylı yoldan baskı kuruyorlar” diyor:
‘Ağzım örtülüyken nasıl haberleri okuyabilirim? Şu anda ne yapacağımı bilmiyorum, çalışmak zorundayım, ailemi ben geçindiriyorum.”
BBC’ye konuşan Tolo haber sunucusu Farida Sial ise, ‘Evet biz Müslümanız, tesettür giyiyoruz, saçımızı örtüyoruz. Fakat bir sunucu için yüzünü 2-3 saat boyunca örterek konuşmak çok zor” diye konuşuyor.
2. Taliban, kadınların toplumsal alanda yüzlerini örtmesini zorunlu kıldı | 7 Mayıs 2022
![2. Taliban, kadınların toplumsal alanda yüzlerini örtmesini zorunlu kıldı | 7 Mayıs 2022](https://img-s1.onedio.com/id-62fa1c212d96d9522d7b8dd9/rev-0/w-635/f-jpg/s-74132a847aba1c74e638e170148dec8737848325.jpg)
Buna uymayı reddeden bir kadın, sokakta ona refakat eden erkeğin üç gün hapis cezasına çarptırılmasına sebep olabilir.
Kural aynı zamanda kadınların evlerinde “yalnızca zorunlu durumlarda” çıkmasını ve bu direktifler görmezden gelinirse, kadının erkek yakınlarının da sonuçlarına katlanacağı söylüyor.
Yasak açıklandıktan birkaç gün sonra BBC’ye konuşan küçük işletme sahibi Soraya, “Sokaktaki insanların yüzümü örtmem gerektiğini söylemesi kalbimi kırıyor” diyor.
Soraya, Taliban yetkililerin kadın giysisi satan dükkanlara girip neler satıldığını teftiş ettiğini ve özel dikim giysilerin uzunluğunu kontrol ettiklerini söylüyor:
‘Ziyaret ettiğim terzi bile onunla konuşmaya başlamadan önce yüzümü örtmem gerektiğini söyledi.”
Üniversite öğrencisi Fereshtah, sınıf arkadaşlarının yasaklara uyduğunu çünkü korktuklarını söylüyor:
‘Tam peçe takacaklarını çünkü babalarının, aksi halde olacaklar konusunda onları uyardığını söylediler.”
3. Kadın sürücülere kısıtlama | 3 Mayıs 2022
![3. Kadın sürücülere kısıtlama | 3 Mayıs 2022](https://img-s1.onedio.com/id-62fa1ca32d96d9522d7b8ddf/rev-0/w-635/f-jpg/s-4386023cb9a6e51a3c13a777e76dd98da8885234.jpg)
Fransız haber ajansı AFP’ye konuşan Herat Trafik İdaresi Başkanı, bu emrin sürücü kurslarına sözlü olarak iletildiğini belirtti.
Taliban yönetimi böyle bir kararları olduğunu reddetti ancak pek çok yerel kısıtlama son bir yıl içeresinde yavaş yavaş hayata geçti.
4. Kız öğrenciler orta öğretimin dışında bırakıldı | 23 Mart 2022
![4. Kız öğrenciler orta öğretimin dışında bırakıldı | 23 Mart 2022](https://img-s1.onedio.com/id-62fa1d1801b277ce7b76ae40/rev-0/w-635/f-jpg/s-b6d512fdd6637b0c5f0148634b34a9265de4611c.jpg)
Taliban yönetimi, bakanlığın daha önce yaptığı bir duyuruyu, kızların sınıfa dönmelerine izin vermek için ‘kapsamlı’ ve ‘İslami’ bir plana ihtiyaç olduğunu söyleyerek geri aldı.
Bu karar sonrası Kabil’de protestolar başladı ve karar ülke dışında da tepki çekti.
Tahar vilayetinde yaşayan 17 yaşındaki Mahvash, “Hayalim üniversiteye gitmek ve doktor olmaktı” diyor. Mahvash, 11. sınıfa gidiyordu.
BBC 100 Kadın programına konuşan orta öğrenim öğrencisi Rohila, kendi bölgesindeki okulları yeniden açıldığını duymak umuduyla her gün haberleri izlediğini söylüyor. Aylardır evde ‘geride’ bırakılırken, erkek kardeşlerinin okula gidişine tanıklık ediyor.
Rohila, ‘Sadece kadın olduğumuz için temel hakkımız olan eğitim hakkımızdan mahrum bırakılmaktan derin bir üzüntü duyuyorum. Eğitimimi devam ettirme hayallerim artık nafile” diyor.
5. Kadınların tek başına seyahat etmesi yasaklandı | 26 Aralık 2021
![5. Kadınların tek başına seyahat etmesi yasaklandı | 26 Aralık 2021](https://img-s3.onedio.com/id-62fa1dbca35b0e582e433055/rev-0/w-635/f-jpg/s-ed2b6576df65d2ad2d39556839549fbf8902fb40.jpg)
Fazilet Yayma ve Ahlaksızlığı Önleme Bakanlığı 72 km’den fazla seyahat eden kadınlara bir erkek aile yakınının eşlik etmesi gerektiğini ve araç sahiplerinin, yüz ve baş tesettürü olmayan kadınlarla seyahat etmeyi reddetmesi gerektiğini açıkladı.
Kabil’de yaşayan bir ebe BBC’ye yaptığı açıklamada, “Gerçekten çok kötü hissettim” diyor:
‘Özgürce dışarı çıkamıyorum. Çocuğum hastalandığında eşim müsait olmazsa ne yapmalıyım? Taliban bizden mutluluğumuzu çaldı… Hem özgürlüğümü hem de mutluluğumu kaybettim.”
6. Kabil’de kadın gazetecilerin çalışması yasaklandı | 17 Eylül 2021
![6. Kabil’de kadın gazetecilerin çalışması yasaklandı | 17 Eylül 2021](https://img-s3.onedio.com/id-62fa1f04e15c04ef7b2778f5/rev-0/w-635/f-jpg/s-4d8188c4b87d969ce5faf580e40c5cb725a6c9c0.jpg)
Afganistan’ın en yüksek profilli gazetecilerinden Anisa Shadeed de ülkeden kaçmaya karar veren çok sayıda gazeteciden biri.
2021 yılında Afganistan’ın İfade Özgürlüğü Merkezi’nde yılın gazetecisi seçilen Shaheed, aynı zamanda BBC 100 Kadın listesine girdi.
Shaheed, ‘Ülkeme, evime ve işime geri dönebilmeyi umuyorum” diyor.
7. Kabil’de kadın memurlara evde kalmaları söylendi | 19 Eylül 2021
![7. Kabil’de kadın memurlara evde kalmaları söylendi | 19 Eylül 2021](https://img-s1.onedio.com/id-62fa1fbb497ef0907bc0cb99/rev-0/w-635/f-jpg/s-0f8aeb58a905eb2d1587f1a3d286f8fafd1d0923.jpg)
Yerleri erkeklerle değiştirilemeyen kadınların arasında bazı dizayn ve mühendislik departmanı çalışanları ve umumi kadın tuvaletlerinde çalışan kadın personeller vardı.
8. Kadın Bakanlığı kapatıldı | 17 Eylül 2021
![8. Kadın Bakanlığı kapatıldı | 17 Eylül 2021](https://img-s1.onedio.com/id-62fa20274d6f6b8f2ebc7cfd/rev-0/w-635/f-jpg/s-f7614dd77a7dfdef0ab822a1db504396b18071ff.jpg)
Kadın Bakanlığı yerine kurulan bu bakanlığın, bir önceki Taliban yönetiminde sokaklarda “iffetsiz” giyinen ya da yanında erkek bir refakatçi olmadan sokakta gezen kadınları döven “ahlak polislerini” görevledirmekle bilinen kötü bir şöhreti bulunuyor.
BBC’ye konuşan Kadın Bakanlığı’nın eski bir kadın çalışanı, binadan kapı dışarı edildiklerini söylüyor.
Çalışan, “Artık burada kadınlar için hiçbir şey yok” diyor:
‘Hepimizin ailemize karşı sorumlulukları var… Hepimiz eğitimli kadınlarız ve eve hapsedilmek istemiyoruz.”
9. Taliban, kadın sporunun ‘gereksiz’ olduğunu söyledi | 8 Eylül 2021
![9. Taliban, kadın sporunun ‘gereksiz’ olduğunu söyledi | 8 Eylül 2021](https://img-s2.onedio.com/id-62fa20d31827aa757c4bc151/rev-0/w-635/f-jpg/s-9e5179f6ed496cc86559b6c11eef94dca7648764.jpg)
Wasiq Avustralyalı bir televizyoncuya, “Kriket’te vücutlarını ve yüzlerini örtemeyeceklerini durumlarla karşılaşabilirler. İslamiyet kadınların bu şekilde görünmesine izin vermez” dedi.
Kabil düştüğünde Afganistan profesyonel kadın kriket takımı ciddi bir yükselmenin eşiğindeydi. Şimdi ise pek çok sporcu yurtdışında… Fakat bu sporu sürdürmeye yemin ettiler.
Sahar, yerel bir futbol takımında 3 yıl oynadı. Fakat Taliban geldikten sonra ailesiyle birlikte bir süre kaçarak saklandıktan sonra, başka bir ülkeye kaçtı.
BBC 100 Kadın programına konuşan Sahar, “Benim futbol ailem, arkadaşlarım ve öğretmenlerim çok büyüktü” diyor:
‘Oynamayı bırakmak zorunda kaldım ve çok üzgündüm. Giysilerime, spor ayakkabılarıma ve toplarıma baktığımda ağlardım.”
‘Geleceğimle ilgili çok fazla umudum ve hayalim var… Hiç kimsenin kızlara futbol oynayamayacağını söyleyemeyeceği kadar başarılı olmak istiyorum.”